Burun Kanaması (Epistaksis)

Burun kanaması (epistaksis), hemen herkesin hayatının bir döneminde en az bir kez yaşadığı, çoğu zaman kısa sürede kendiliğinden ya da basit bir baskıyla duran yaygın bir durumdur. Ani başlaması ve kanın görüntüsü kişiyi korkutsa da kanamaların büyük kısmı zararsızdır. Yine de doğru ilk yardımı bilmek ve hangi durumların acil değerlendirme gerektirdiğini tanımak önemlidir.

Burun Kanaması (Epistaksis) Nedir?

Epistaksis, burun içini kaplayan ince zarın (mukoza) altındaki damarlardan kanama olmasıdır. Burnun iç yüzeyi çok sayıda küçük damarla beslenir ve bu damarlar yüzeye oldukça yakındır. Bu nedenle kuruma, kaşıma ya da küçük bir darbe bile kanamayı başlatabilir. Kaynaklara göre insanların yaklaşık %60’ı hayatı boyunca en az bir burun kanaması geçirir; bunların yalnızca küçük bir bölümü (yaklaşık %6) tıbbi yardıma ihtiyaç duyar.

Burun kanaması her yaşta görülebilir; ancak küçük çocuklarda ve ileri yaştaki yetişkinlerde daha sık karşılaşılır. Kanamanın hangi bölgeden kaynaklandığı, hem nasıl durdurulacağını hem de ne kadar ciddi olabileceğini belirler.

Ön (Anterior) Kanama

Burun kanamalarının yaklaşık %90’ı burnun ön kısmından kaynaklanır. Burun orta bölmesinin (septum) ön tarafında, birkaç atardamarın birleştiği ve Kiesselbach bölgesi adı verilen bir damar ağı bulunur. Bu alan hem dış etkenlere en açık bölge hem de parmakla en kolay ulaşılan yerdir. Ön kanama genellikle tek burun deliğinden gelir, miktarı çoğunlukla azdır ve doğru baskıyla evde durdurulabilir.

Arka (Posterior) Kanama

Daha seyrek görülen arka kanama, burun boşluğunun derin ve üst kısmındaki daha büyük damarlardan gelir. Kan hem burun deliklerinden hem de boğaza doğru akabilir. Daha çok ileri yaştaki kişilerde, kan sulandırıcı ilaç kullananlarda ve damar sertliği ya da yüksek tansiyon gibi ek sağlık sorunları olanlarda görülür. Bu tür kanama evde durdurulması zor bir tablodur ve genellikle tıbbi müdahale gerektirir.

Burun Kanaması Nedenleri

Çoğu kişide kanamanın belirgin bir nedeni ya yerel bir tahriştir ya da hiç bulunamaz. Nedenler genel olarak burnun kendisiyle ilgili olanlar ve vücudun genelini etkileyen durumlar olarak ikiye ayrılır.

Yerel Nedenler

• Kuru hava: Kalorifer ve klimayla kuruyan ortam havası, özellikle kış aylarında mukozanın çatlamasına ve kabuklanmasına yol açar.
• Burun karıştırma: Çocuklarda en sık neden budur; kabukları koparmak damarları tekrar tekrar yaralar.
• Sert sümkürme ve sık hapşırma: Soğuk algınlığı, sinüzit veya alerji dönemlerinde mukoza zaten hassastır.
• Darbe ve travma: Yüze alınan darbe ya da burun kırığı kanamaya neden olabilir.
• Burun spreylerinin yanlış kullanımı: Kortizonlu spreylerin septuma doğru sıkılması mukozayı tahriş edebilir.
• Septum eğriliği: Eğriliğin olduğu bölgede hava akımı mukozayı daha çok kurutabilir.
• Burunda yabancı cisim veya kitle: Özellikle çocuklarda tek taraflı, kötü kokulu akıntıyla birlikte olan kanamada akla gelmelidir.

Genel (Sistemik) Nedenler ve Risk Faktörleri

• Kan sulandırıcı ilaçlar: Aspirin, varfarin, yeni nesil pıhtı önleyiciler ve bazı ağrı kesiciler kanamanın daha kolay başlamasına ve daha uzun sürmesine yol açabilir.
• Pıhtılaşma bozuklukları: Hemofili gibi kalıtsal hastalıklar ya da karaciğer hastalıkları kanama eğilimini artırır.
• Kalıtsal damar hastalıkları: Herediter hemorajik telenjiektazi (HHT) gibi nadir durumlarda burun içinde kolay kanayan genişlemiş damarlar bulunur ve kanamalar sık tekrarlar.
• Yaş ve gebelik: Çocuklar, 45 yaş üstü yetişkinler ve hamileler daha sık kanama yaşayabilir.
• Alkol kullanımı: Damarları genişletip pıhtılaşmayı etkileyebilir.

Yüksek Tansiyon ile İlişkisi

Burun kanaması ile yüksek tansiyon arasındaki ilişki sık merak edilir. Araştırmalar, yüksek tansiyonu olan kişilerde burun kanamasının daha sık görülebildiğini ve kanama başladığında durdurulmasının daha zor olabildiğini göstermektedir. Ancak tansiyonun burun kanamasına doğrudan neden olduğu net olarak kanıtlanmış değildir. Kanama sırasında yaşanan stres de tansiyonu geçici olarak yükseltebilir. Bu nedenle burun kanaması tek başına “tansiyon yüksek” anlamına gelmez; ama tansiyon hastasıysanız ve sık kanama yaşıyorsanız tansiyonunuzun düzenli takip edilmesi faydalıdır.

Burun Kanaması Belirtileri

En belirgin bulgu burundan kan gelmesidir; ancak kanamanın yeri ve miktarı farklı belirtiler ortaya çıkarabilir:

• Tek ya da iki burun deliğinden damla damla veya akıntı şeklinde kan gelmesi
• Kanın boğaza akması, ağızda kan tadı, sık yutkunma ihtiyacı
• Çok miktarda kan yutulduysa bulantı veya kan kusma
• Uzun ya da tekrarlayan kanamalarda halsizlik, baş dönmesi, solukluk ve çarpıntı
• Gece uykuda başlayan kanamada sabah yastıkta kan lekesi veya burunda kan pıhtısı

Sık tekrarlayan kanamalarda zamanla demir eksikliği anemisi gelişebilir. Halsizlik ve nefes darlığı bu açıdan önemli uyarı işaretleridir.

Evde Kanama Nasıl Durdurulur? Doğru İlk Yardım

Doğru ilk yardım, ön burun kanamalarının büyük kısmını birkaç dakika içinde durdurur. Uygulama basittir ama sıklıkla yanlış yapılır:

1. Oturun ve öne eğilin. Dik oturup başınızı hafifçe öne doğru eğin. Böylece kan boğaza kaçmaz, ağızdan dışarı akar.
2. Burnun yumuşak kısmını sıkın. Başparmak ve işaret parmağınızla burnun kemik olmayan, burun deliklerinin hemen üstündeki yumuşak bölümünü iki taraftan birlikte sıkıştırın. Burun kemiğini sıkmak işe yaramaz.
3. 10–15 dakika bırakmayın. Baskıyı saatle takip edin ve bu süre dolmadan “durdu mu” diye bakmayın; erken bırakmak oluşan pıhtıyı bozar.
4. Ağızdan nefes alın. Ağıza gelen kanı yutmak yerine tükürün.
5. Soğuk uygulama yapabilirsiniz. Bir beze sarılı buz torbasını burun kökü üzerine koymak rahatlatabilir; ancak etkisine dair kanıt sınırlıdır, baskının yerini tutmaz.
6. Gerekirse tekrarlayın. Kanama devam ediyorsa bir kez daha 10–15 dakika aynı şekilde baskı uygulayın.

Yapılmaması Gerekenler

• Başı geriye yatırmak veya sırtüstü uzanmak: Kan boğaza akar, yutulur, bulantı ve öksürüğe yol açabilir; kanamanın ne kadar sürdüğü de anlaşılamaz.
• Burun deliğine pamuk ya da kâğıt mendil tıkamak: Çıkarırken pıhtıyı koparıp kanamayı yeniden başlatabilir.
• Ense veya alna soğuk su dökmek gibi yöntemlere güvenip baskıyı ihmal etmek.
• Kan sulandırıcı ilacı kendi kararınızla bırakmak: Bu karar mutlaka ilacı yazan hekimle birlikte verilmelidir.

Kanama Durduktan Sonra

Pıhtının yerleşmesi için sonraki 24 saat boyunca burnu sümkürmemek ve karıştırmamak, sıcak içecek ve alkolden uzak durmak, ağır kaldırmamak ve yorucu egzersiz yapmamak önerilir. Hapşırırken ağzı açık tutmak burundaki basıncı azaltır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemeden acil servise başvurulmalıdır. Bol kanama varsa araç kullanmayın; birinden sizi götürmesini isteyin ya da 112’yi arayın:

• İki kez 10–15 dakika doğru baskıya rağmen kanama durmuyorsa
• Kanama çok yoğunsa veya kan sürekli boğaza akıyorsa
• Kanama kafa veya yüze alınan bir darbeden sonra başladıysa
• Baygınlık hissi, belirgin halsizlik, baş dönmesi ya da nefes darlığı varsa
• Çok miktarda kan yutulduğu için kusma oluyorsa

Acil olmasa da KBB muayenesi için randevu alınması gereken durumlar şunlardır:

• Haftada bir veya daha sık tekrarlayan kanamalar
• Kan sulandırıcı ilaç kullanırken sık kanama yaşanması
• Bilinen bir pıhtılaşma bozukluğu
• Kansızlık belirtileri (solukluk, çarpıntı, çabuk yorulma)
• Hep aynı taraftan gelen kanama, buna eşlik eden tek taraflı burun tıkanıklığı veya kötü kokulu akıntı
• İki yaşın altındaki bir çocukta burundan kan gelmesi

Çocuklarda ve Ergen Erkeklerde Tekrarlayan Kanamalar

Okul çağındaki çocuklarda bu şikâyet çok sık görülür ve büyük çoğunluğu burun karıştırma, kuru hava ya da üst solunum yolu enfeksiyonlarıyla ilişkilidir. İki yaşın altındaki bebeklerde ise epistaksis nadirdir ve mutlaka değerlendirilmelidir.

Ergenlik çağındaki erkek çocuklarda, tek taraflı ve giderek artan burun tıkanıklığıyla birlikte tekrarlayan, bazen yoğun burun kanamaları olursa muayene ertelenmemelidir. Bu tablo çoğu zaman basit nedenlere bağlı olsa da nadiren juvenil nazofarengeal anjiyofibrom adı verilen iyi huylu fakat damardan zengin bir tümörün ilk işareti olabilir. Bu nedenle ergen erkeklerdeki tekrarlayan tek taraflı kanamalar, endoskopik burun muayenesi için yeterli bir sebeptir.

Teşhis ve Tedavi

KBB Muayenesi

Değerlendirme, kanamanın ne zaman başladığı, ne sıklıkla tekrarladığı, hangi taraftan geldiği ve kullanılan ilaçlar sorgulanarak başlar. Ardından burun içi ışık kaynağıyla incelenir. Kanama odağı önde görülemiyorsa, ince bir kamerayla yapılan endoskopik burun muayenesi burnun arka bölümlerini görmeyi sağlar. Gerekli durumlarda kan sayımı ve pıhtılaşma testleri istenir; kitle şüphesinde tomografi veya MR gibi görüntüleme yöntemleri planlanır.

Koterizasyon (Damar Yakma)

Kanayan damar görülebiliyorsa, bölge önce lokal anestezik ve damar daraltıcı ilaçla uyuşturulur. Ardından gümüş nitrat gibi kimyasal bir çubukla veya elektrikli koter ile damar yakılarak kapatılır. İşlem genellikle muayenehane koşullarında birkaç dakika içinde yapılır. Septumun iki tarafının aynı anda yoğun şekilde yakılmasından kaçınılır, çünkü bu septumda delik oluşma riskini artırabilir.

Burun Tamponu

Koterizasyonla durmayan veya yeri tam görülemeyen kanamalarda burun içine tampon yerleştirilir. Tampon, kanayan bölgeye bası uygulayarak pıhtı oluşmasına yardım eder. Kan sulandırıcı kullanan hastalarda, çıkarılırken yeniden kanama riskini azaltmak için kendiliğinden eriyen tamponlar tercih edilebilir. Çıkarılması gereken tamponlar genellikle birkaç gün sonra alınır. Arka burun kanamalarında daha özel tamponlar gerekebilir ve bazen hastanede gözlem önerilir.

İleri Tedavi Seçenekleri

Tampona rağmen tekrarlayan ciddi kanamalarda, kanamaya yol açan atardamarın endoskopik yöntemle bağlanması ya da girişimsel radyoloji yöntemiyle damarın içeriden tıkanması (embolizasyon) gündeme gelebilir. Septum eğriliği kanamayı kolaylaştırıyorsa veya altta yatan başka bir burun hastalığı varsa, tedavi buna göre planlanır. Kuruluğa bağlı tekrarlayan kanamalarda ise burun içini nemlendiren merhemler ve tuzlu su spreyleri tedavinin temel parçasıdır.

Olası Riskler ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Burun kanamalarının çok büyük bölümü kalıcı bir soruna yol açmadan iyileşir. Ancak bazı noktalar göz ardı edilmemelidir:

• Kan kaybı: Uzun süren veya sık tekrarlayan kanamalar kansızlığa neden olabilir; özellikle yaşlılarda ve kalp hastalarında dikkatli olunmalıdır.
• Tampon kaynaklı sorunlar: Burun tıkanıklığı, baskı hissi, nadiren enfeksiyon veya sinüs akıntısında aksama görülebilir; tamponlu dönemde verilen önerilere uyulmalıdır.
• Koterizasyon sonrası: Birkaç gün kabuklanma ve hafif sızıntı olabilir; bu dönemde burun karıştırılmamalı, önerilen merhem düzenli kullanılmalıdır.
• Altta yatan hastalığın atlanması: Hep aynı taraftan tekrarlayan kanamalar, tıkanıklık veya akıntıyla birlikteyse endoskopik muayene ile nedeni araştırılmalıdır.

Kanamayı önlemek için ev ortamında nemlendirici kullanmak, burun içine doktorun önerdiği nemlendirici merhem sürmek, çocukların tırnaklarını kısa tutmak ve burun spreylerini septuma değil dışa doğru yönlendirerek kullanmak faydalıdır. Kan sulandırıcı kullanan kişilerin kanama sıklığını ilacı takip eden hekimle paylaşması gerekir.

Burun Kanaması Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Burun kanamasında baş neden geriye yatırılmamalı?

Baş geriye yatırıldığında kan durmaz, yalnızca boğaza akar. Yutulan kan mideyi tahriş ederek bulantı ve kusmaya yol açabilir, ayrıca kanamanın ne kadar devam ettiği gözden kaçar. Doğru pozisyon, dik oturup başı hafifçe öne eğmektir.

Burun kanaması tansiyon yüksekliğinin işareti midir?

Her zaman değil. Yüksek tansiyonu olanlarda kanamalar daha sık ve daha zor duran şekilde görülebilir; ancak burun kanaması tek başına tansiyon yüksekliğini göstermez. Tansiyon hastalarının sık kanama yaşaması durumunda tansiyonun kontrol ettirilmesi ve KBB muayenesi önerilir.

Çocuğumun burnu sık kanıyor, endişelenmeli miyim?

Okul çağındaki çocuklarda tekrarlayan burun kanamaları çoğunlukla burun karıştırma ve kuruluğa bağlıdır ve zararsızdır. Yine de kanamalar sıksa, uzun sürüyorsa, vücutta kolay morarma varsa ya da çocuk iki yaşın altındaysa KBB muayenesi uygun olur.

Damar yakma işlemi acı verir mi, tekrar kanama olur mu?

İşlem öncesinde burun içi lokal anestezikle uyuşturulduğu için çoğu kişi yalnızca hafif bir yanma veya baskı hisseder. Koterizasyon çoğu hastada kanamaları belirgin şekilde azaltır; ancak kuruluk veya burun karıştırma sürerse farklı bir damardan yeniden kanama olabilir.

Kan sulandırıcı kullanıyorum, ilacımı bırakmalı mıyım?

Hayır, kendi kararınızla bırakmamalısınız. Bu ilaçlar kalp krizi, inme veya pıhtı gibi ciddi sorunları önlemek için verilir. Burun kanaması sıklaşırsa durumu ilacı yazan hekimle ve KBB uzmanıyla paylaşın; doz ayarı veya ilaç değişikliği gerekip gerekmediğine birlikte karar verilir.

Sonuç

Tekrarlayan ya da evde durdurulması zor burun kanamalarında kanamanın kaynağını bulmak, doğru tedavinin ilk adımıdır. KBB uzmanı Op. Dr. Tayfun Demirel, Ataşehir’deki muayenehanesinde burun kanaması şikâyeti olan çocuk ve yetişkinleri endoskopik muayene ile değerlendirmekte, gerektiğinde koterizasyon gibi işlemleri planlamaktadır. Tedavi; kanamanın yeri, sıklığı, kullanılan ilaçlar ve kişinin genel sağlık durumu dikkate alınarak kişiye özel belirlenir. Randevu ve bilgi için iletişime geçebilirsiniz. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için muayene gereklidir.