Septoplasti

Septoplasti, burnun içinde iki burun deliğini birbirinden ayıran bölmenin, yani septumun eğriliğini düzeltmek için yapılan ameliyattır. Amaç burnun dış görünümünü değiştirmek değil, daralmış nefes yolunu açarak burundan rahat nefes alınmasını sağlamaktır. Bu yazıda septum eğriliğinin neden önemli olduğunu, ameliyatın kimlere önerildiğini ve iyileşme sürecini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Septoplasti Nedir?

Septum, burun boşluğunu sağ ve sol olmak üzere iki ayrı kanala bölen ince bir duvardır. Ön kısmı esnek bir kıkırdaktan, arka kısmı ise ince kemik plakalardan oluşur. Üzeri, burnun iç yüzeyini kaplayan nemli bir doku olan mukoza ile örtülüdür. İdeal durumda septum orta hatta düz durur ve iki burun deliğinden eşit miktarda hava geçer.

Septumun sağa, sola ya da her iki yöne kıvrılarak burun kanallarından birini veya ikisini daraltmasına septum deviasyonu denir. Halk arasında “burun kemiği eğriliği” olarak bilinen bu durum oldukça yaygındır. Yetişkinlerin büyük bölümünde septumda az ya da çok bir eğrilik bulunur; ancak bunların yalnızca bir kısmı şikâyete yol açacak düzeydedir.

Septoplasti işlevsel bir ameliyattır. Burnun dışına dokunulmadan, tamamen burun deliklerinin içinden yapılır. Bu nedenle ameliyattan sonra burnun şekli değişmez ve yüzde morarma beklenmez. Burnun dış görünümünün de değiştirilmesi isteniyorsa, iki işlem aynı seansta birleştirilerek septorinoplasti olarak yapılabilir.

Septum Neden Eğrilir?

Eğriliğin nedeni her zaman bilinmez. En sık nedenler şunlardır:

• Doğuştan ya da büyüme döneminde septum ve yüz kemiklerinin farklı hızda gelişmesi
• Doğum sırasında buruna gelen basınç
• Çocuklukta düşme, spor yaralanması veya kaza gibi burun travmaları
• Daha önce geçirilmiş burun kırığının uygun şekilde iyileşmemesi

Septum eğriliğine sıklıkla burun içindeki konkaların büyümesi eşlik eder. Konkalar, burun yan duvarında bulunan ve havayı ısıtıp nemlendiren kabarık yapılardır. Septum bir tarafa eğrildiğinde karşı taraftaki konka boşluğu doldurmak için büyüme eğilimi gösterebilir. Bu nedenle septoplasti sırasında konkalara da çoğu zaman müdahale edilir.

Septoplasti Kimlere Uygulanır?

Septumda eğrilik olması tek başına ameliyat nedeni değildir. Karar, eğriliğin yol açtığı şikâyetlere ve bu şikâyetlerin ilaç tedavisine yanıt vermemesine göre verilir. Ameliyat genellikle şu durumlarda önerilir:

• Sürekli ya da sık tekrarlayan, özellikle tek taraflı burun tıkanıklığı
• Burun spreyleri ve diğer ilaçlarla düzelmeyen nefes darlığı
• Uykuda ağızdan nefes alma, ağız kuruluğu ve horlama
• Septum eğriliğinin sinüs ağızlarını daraltmasına bağlı tekrarlayan sinüzit
• Eğri bölgedeki kuru ve ince mukozadan kaynaklanan tekrarlayan burun kanamaları
• Eğrilik nedeniyle başka bir girişimin, örneğin endoskopik sinüs cerrahisinin yapılamaması
• Uyku apnesi tedavisinde kullanılan CPAP cihazının burun tıkanıklığı nedeniyle tolere edilememesi

Septum Eğriliğini Düşündüren Belirtiler

Eğriliğin derecesi ile şikâyetlerin şiddeti her zaman paralel değildir. Hafif bir eğrilik bazı kişilerde belirgin tıkanıklık yaparken, daha belirgin bir eğrilik başka birinde fark edilmeyebilir. Şu yakınmalar septum sorununu akla getirir:

• Bir burun deliğinden diğerine göre daha zor nefes alma
• Yatınca bir taraftan diğerine geçen tıkanıklık hissi
• Sabahları ağız kuruluğu ve boğazda yanma
• Egzersiz sırasında burundan yeterli hava alamama
• Yüzde, alında veya göz çevresinde dolgunluk ve baskı hissi
• Uyku kalitesinde azalma ve gündüz yorgunluğu

Ameliyat Dışı Seçenekler

Ameliyattan önce, şikâyetlerin ne kadarının mukoza şişliğinden kaynaklandığını anlamak için çoğu hastada ilaç tedavisi denenir. Kortizonlu burun spreyleri, tuzlu su ile burun yıkama ve alerji varsa antihistaminik ilaçlar mukozadaki ödemi azaltarak rahatlama sağlayabilir. Ancak bu ilaçlar kemik ve kıkırdaktaki yapısal eğriliği düzeltmez. İlaçlara rağmen yakınmaları süren ve muayenede belirgin eğrilik saptanan kişilerde septoplasti gündeme gelir.

Uzun süre burundan rahat nefes alamamanın yalnızca bir konfor sorunu olmadığını da belirtmek gerekir. Sürekli ağızdan nefes almak boğaz kuruluğuna, uyku bölünmelerine, gündüz yorgunluğuna ve konsantrasyon güçlüğüne yol açabilir. Bu nedenle uzun süredir devam eden tıkanıklığın bir KBB muayenesiyle değerlendirilmesi önerilir.

Septoplasti genellikle burun ve yüz gelişiminin tamamlandığı 17-18 yaş sonrasında yapılır. Çocuklarda ise yalnızca nefes almayı ciddi şekilde bozan eğriliklerde, büyüme merkezlerine zarar vermeyecek sınırlı bir müdahale düşünülebilir. Kanama bozukluğu veya kontrolsüz kronik hastalığı olan kişilerde karar ilgili uzmanlarla birlikte verilir.

Ameliyat Öncesi Hazırlık ve Muayene

Burun tıkanıklığının birden fazla nedeni olabileceği için doğru tanı, başarılı bir sonucun ilk koşuludur. Muayenede hastanın yakınmaları, hangi tarafın daha çok tıkandığı, alerji öyküsü, kullandığı spreyler ve geçmişte buruna darbe alıp almadığı sorgulanır.

Ardından burun içi, ışık kaynağı ile ve endoskop denilen ince kameralı bir cihazla incelenir. Endoskopi, septumun yalnızca ön kısmını değil, arka bölümlerini, konkaları, geniz bölgesini ve sinüs ağızlarını da görmeyi sağlar. Burun spreyi sıkıldıktan sonra tekrar bakılarak tıkanıklığın ne kadarının şişmiş mukozadan, ne kadarının kemik ve kıkırdak eğrilikten kaynaklandığı anlaşılır. Yanak hafifçe yana çekilerek burun kanadının nefes alırken çöküp çökmediği de değerlendirilir.

Sinüs sorunu düşünülen hastalarda bilgisayarlı tomografi istenebilir. Alerjik rinit şüphesi varsa alerji testleri yapılır; çünkü alerji tedavi edilmeden yapılan ameliyatlarda hasta tam rahatlama hissetmeyebilir.

Ameliyat öncesinde dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Aspirin, kan sulandırıcılar ve bazı bitkisel takviyeler doktor önerisiyle bir süre önce bırakılır.
• Sigara içenlerin en azından ameliyat öncesi ve sonrası dönemde sigaraya ara vermesi önerilir.
• Kan tahlilleri ve anestezi muayenesi tamamlanır.
• Ameliyattan önce belirtilen süre boyunca aç kalınır.
• Ateş, nezle veya aktif sinüs enfeksiyonu varsa ameliyat ertelenebilir.

Septoplasti Nasıl Yapılır?

Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve çoğu hastada 2 saati aşmadan tamamlanır. Konka küçültme veya sinüs cerrahisi gibi ek işlemler süreyi etkileyebilir. Tüm işlem burun deliklerinin içinden yapıldığı için yüzde dışarıdan görünen bir kesi bulunmaz.

Ameliyatın temel aşamaları şöyle özetlenebilir:

1. Burun deliğinin içinde, septumun ön kısmına küçük bir kesi yapılır.
2. Septumu kaplayan mukoza ve onun altındaki ince besleyici zar, kıkırdak ve kemikten dikkatlice ayrılarak kaldırılır.
3. Eğri olan kıkırdak ve kemik parçaları çıkarılır, düzeltilir ya da yeniden şekillendirilerek yerine konur.
4. Burnun dış yapısını taşıyan, septumun ön ve üst kenarındaki “L” şeklindeki destek bölümü korunur. Bu, ameliyattan sonra burun sırtının çökmemesi için önemlidir.
5. Mukoza yeniden yerine yatırılır ve emilebilen dikişlerle tespit edilir.

Günümüzde septoplasti çoğu zaman endoskop yardımıyla yapılır. Endoskopik yöntem, özellikle septumun arka kısmındaki eğriliklerin ve kemik çıkıntılarının daha net görülmesini ve hedefe yönelik müdahale edilmesini sağlar.

Konka Küçültme

Büyümüş konkalar varsa aynı seansta küçültülebilir. Bu işlem radyofrekans enerjisi ile konkanın iç dokusunu büzüştürerek veya konka kemiğinin bir kısmını kontrollü biçimde alarak yapılır. Amaç konkanın havayı nemlendirme ve ısıtma görevini koruyarak hacmini azaltmaktır.

Burun İçi Splint ve Tampon

Ameliyat sonunda burun içine, septumu orta hatta tutmak ve yapışıklıkları önlemek için genellikle yumuşak silikon splintler yerleştirilir. Bu splintlerin çoğunda hava kanalı bulunduğu için hasta burnundan bir miktar nefes alabilir. Bazı hastalarda tampon hiç kullanılmadan, septum dikişlerle sabitlenebilir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

Hastalar genellikle bir gece hastanede kalır ve ertesi gün taburcu edilir. İlk günlerde burunda dolgunluk, hafif kanlı akıntı, baş ağrısı ve üst ön dişlerde geçici uyuşukluk hissedilebilir. Bu yakınmalar çoğunlukla basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınır ve birkaç gün içinde azalır.

Burun içi splintler genellikle 5-7 gün sonra kontrol muayenesinde çıkarılır. Çoğu hasta bir hafta içinde masa başı işine ve sosyal hayatına dönebilir. Ancak burun içindeki iyileşme haftalarca sürer; bu dönemde kabuklanma ve hafif tıkanıklık beklenen durumlardır.

İyileşme döneminde uyulması gereken öneriler şunlardır:

• İlk hafta burnu sümkürmemek, hapşırırken ağzı açık tutmak
• Başı hafifçe yüksekte tutarak uyumak
• Önerilen tuzlu su spreylerini ve burun içi bakım ürünlerini düzenli kullanmak
• İlk günlerde ılık ve yumuşak gıdalar tüketmek, çok sıcak içeceklerden kaçınmak
• Ağır kaldırmamak, eğilmemek ve en az iki hafta yoğun spordan uzak durmak
• Sauna, hamam ve uzun süre sıcak ortamda kalmaktan kaçınmak

Nefes almadaki rahatlama, splintler alındıktan sonra fark edilmeye başlar ve burun içindeki ödem çözüldükçe artar. İyileşmenin tamamlanması genellikle 1-3 ay sürer. Bu süreçte yapılan kontrollerde kabuklar temizlenir ve iyileşme takip edilir.

Olası Riskler ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Septoplasti sık yapılan ve genellikle iyi tolere edilen bir ameliyattır. Yine de her cerrahi girişimde olduğu gibi bazı riskler vardır:

• Ameliyat sonrası burun kanaması
• Septum zarları arasında kan birikmesi (septal hematom) veya enfeksiyon
• Septumda delik oluşması (perforasyon)
• Burun içi yüzeyler arasında yapışıklık (sineşi)
• Üst ön dişlerde veya damakta geçici his azalması
• Eğriliğin bir kısmının kalması ve nadiren ikinci bir girişim ihtiyacı
• Çok nadir olarak burun sırtında çökme veya koku duyusunda değişiklik

Ameliyat sonrası durmayan veya giderek artan kanama, yüksek ateş, burunda artan ağrı ve şişlik, burnun tamamen tıkanması ya da burundan berrak, sulu bir akıntı gelmesi durumunda vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır. Septal hematom erken fark edildiğinde basitçe tedavi edilebilir.

Sonuçlar konusunda gerçekçi olmak da önemlidir. Yapısal eğriliğe bağlı tıkanıklığı olan hastaların büyük çoğunluğu ameliyattan sonra belirgin rahatlama tarif eder. Ancak alerjik rinit, kronik sinüzit veya burun kanadı zayıflığı gibi eşlik eden sorunlar varsa, bunların da ayrıca tedavi edilmesi gerekebilir. Ameliyattan sonra mevsimsel nezle veya alerji dönemlerinde geçici tıkanıklık yaşanması beklenen bir durumdur ve septumun yeniden eğrildiği anlamına gelmez. Kontrol muayenelerine düzenli gelinmesi, olası sorunların erken fark edilmesini sağlar.

Septoplasti Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Septoplasti burnumun şeklini değiştirir mi?

Hayır. Ameliyat burun deliklerinin içinden yapılır ve burnun dış yapısını taşıyan destek bölümü korunur. Bu nedenle burnun görünümü değişmez. Eğrilik dışarıdan da belirginse, estetik düzeltme ayrıca planlanabilir.

Ameliyattan sonra septum yeniden eğrilir mi?

Doğru teknikle düzeltilen septum çoğu hastada yerinde kalır. Ancak kıkırdağın doğal esnekliği nedeniyle küçük bir hasta grubunda zamanla hafif eğrilik görülebilir. Yeni bir burun travması da sonucu bozabilir.

Septoplasti horlamayı geçirir mi?

Burun tıkanıklığı horlamaya katkıda bulunuyorsa, septoplasti sonrası horlamada azalma olabilir. Ancak horlama çoğu zaman damak, küçük dil ve dil kökü gibi farklı bölgelerden de kaynaklandığı için tek başına yeterli olmayabilir.

Burun spreyleri septum eğriliğini düzeltir mi?

Hayır. Spreyler mukozadaki şişliği azaltarak geçici rahatlama sağlayabilir, ancak kemik ve kıkırdaktaki yapısal eğriliği düzeltemez. Ayrıca burun açıcı spreylerin uzun süre kullanılması bağımlılık benzeri bir tıkanıklığa yol açabilir.

Ameliyattan sonra ne zaman spor yapabilirim?

Yürüyüş gibi hafif aktivitelere birkaç gün içinde başlanabilir. Yoğun egzersiz için genellikle iki-üç hafta, temas gerektiren sporlar için ise daha uzun süre beklenmesi önerilir.

Sonuç

Op. Dr. Tayfun Demirel, KBB uzmanı olarak Ataşehir’deki muayenehanesinde burun tıkanıklığı yaşayan hastaları endoskopik muayene ile değerlendirmekte, septum eğriliğinin şikâyetlerdeki payını ve eşlik eden konka, alerji veya sinüs sorunlarını birlikte ele almaktadır. Septoplasti gerekip gerekmediği ve uygulanacak yöntem, her hastanın bulgularına göre kişiye özel planlanır. Randevu için iletişime geçebilirsiniz. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için muayene gereklidir.